Widełki czasowe na gotowość dziecka do przejścia na jedną drzemkę są dość rozpięte, jest to kwestia indywidualna. Redukcja drugiej drzemki ma miejsce najwcześniej od 13 miesiąca życia; najczęściej niemowlęta redukują drugą drzemkę około 16-17 miesiąca życia, a sporadycznie dzieje się to dopiero bliżej 20 miesiąca.

Chciałabym jednak podkreślić, żebyście nie śpieszyli się ze zredukowaniem drugiej drzemki, ponieważ im dziecko jest starsze, tym łatwiej ta zmiana przebiega. Wynika to z tego, że wraz z wiekiem, dziecko ma większą gotowość fizjologiczną do wydłużonego czuwania w dzień, dzięki czemu łatwiej uniknąć zbudowania przemęczenia podczas tego trudnego okresu przejściowego.

Jak poznać gotowość dziecka do przejścia na jedną drzemkę?

Gotowość dziecka do przejścia z dwóch na jedną drzemkę może się objawiać na dwa sposoby:

1. Częsty scenariusz: pierwsza drzemka odbywa się normalnie, ale dziecko ma sporą trudność, by zasnąć na drugą drzemkę.

Rozwiązanie: w zależności od wieku dziecka, warto rozważyć utrzymanie dwóch drzemek jeszcze przez jakiś czas, poprzez stopniowe skracanie pierwszej drzemki o 10-15 min (do długości drzemki 45 minut), oraz opóźnienie drugiej drzemki na około godz. 14/14:30.

2. Rzadszy scenariusz: dziecko bawi się podczas porannej drzemki, co powoduje znaczne opóźnienie zaśnięcia na pierwszą drzemkę. W konsekwencji, druga drzemka również się opóźnia lub dziecko nie zasypia na nią wcale.

Rozwiązanie: stopniowo przesuwamy pierwszą drzemkę na później, czyli około godziny 10, co powinno ułatwić zaśnięcie. Redukujemy długość snu na pierwszą drzemkę do godziny, a drugą proponujemy około 14/14:30.

Wskazówki:

• Uwaga! Aby druga drzemka miała szansę się odbyć, pierwsza drzemka powinna zakończyć się do 11:30, a optymalnie nawet do godziny 11. W przypadku zakończenia się pierwszej drzemki około 12:00 lub później, druga drzemka przesuwa się na godzinę 15:00 czy 16:00. Tak późna drzemka, mimo zachowania odpowiedniego czuwania, przychodzi z większym trudem, ponieważ odbywa się poza porami snu zgodnymi z rytmem okołodobowym niemowląt.
• Bardzo często wczesna pozorna gotowość dziecka, by przejść na jedną drzemkę wynika ze zbyt późnej pory pobudki rano. Dlatego jeśli około 13 miesiąca życia dziecka z drzemkami zaczyna się coś psuć, polecam, by budzić malucha o 6:30 czy 7 rano, aby mieć miejsce w ciągu dnia na dwie drzemki – tak, aby druga drzemka mogła się odbyć około 14, a nie znacznie później.
• Aby ułatwić zasypianie na drugą drzemkę, zalecam, aby po pierwszej drzemce „wyhasać” malucha na dworze. Warto zrobić aktywny spacer (zamiast jazdy w wózku) lub udać się na plac zabaw, aby dziecko się dotleniło i miało okazję spożytkować swoją energię.

Czas na redukcję! Jak to zrobić?

No dobrze, powyższe zmiany zostały wprowadzone w życie, a trudności w zasypianiu na drzemki/ drugą drzemkę powróciły/nadal się utrzymują. Jeśli mimo skrócenia pierwszej drzemki i wydłużenia czuwania między drzemkami maluch męczy się, by zasnąć na drugą drzemkę, lub jej całkowicie odmawia, to jest to przesłanka, by przejść na jedną drzemkę.

W przypadku rannych ptaszków (pobudka o 5:30-6 rano) mamy utrudnioną sytuację, ponieważ maluchom ciężej jest „dociągnąć” do pory drzemki około 11:30. Dlatego w przypadku rannych ptaszków, zalecam system przeplatany, czyli robienie na zmianę dwóch i jednej drzemki w ciągu dnia, aby uniknąć kumulacji zmęczenia.

W początkowym okresie po zredukowaniu drugiej drzemki, optymalnie chcemy trzymać się około 4-4,5 h czasu czuwania przed drzemką. Z powodu wydłużonego czuwania, drzemka może ulec skróceniu, ponieważ nadmierne zmęczenie utrudnia wejście w kolejny cykl snu. Czyli z jednej strony korzystne jest, aby czuwanie przed drzemką nie było dłuższe niż 4-4,5 h, a z drugiej strony drzemka nie powinna zaczynać się wcześniej niż o godzinie 11:00. Wcześniejsza drzemka będzie wymuszała bardzo długie czuwanie po południu, co w konsekwencji skumuluje zmęczenie wieczorem, utrudni zasypianie wieczorem i może przełożyć się na pobudki nocne. Gdy dziecko będzie już sobie dobrze radziło z wydłużonym czuwaniem rano, stopniowo przesuwajcie drzemkę bliżej 12/12:30, aby uniknąć wczesnego rytmu dnia (wczesna drzemka wymusza wczesną porę snu nocnego, co w konsekwencji powoduje wczesne pobudki).

Po południu zalecam zrobienie krótkiego odpoczynku, np. wspólne czytanie/oglądanie książeczek – na leżąco, lub spacer wózku, dzięki temu łatwiej będzie dziecku dotrwać do wieczora bez kryzysu z powodu przemęczenia.

Istotne jest, aby zrekompensować mniejszą ilość snu dziennego poprzez wczesne rozpoczęcie snu nocnego (około 18). Ostatni czas czuwania powinien wynosić od 4 do 5 godzin, aby uniknąć stanu nadmiernego zmęczenia i trudnych pobudek w nocy.

Jaka powinna być długość drzemki?

Początkowo drzemka trwa około półtorej godziny, co często nie daje dziecku pełnej regeneracji. Niestety taką drzemkę ciężko jest przedłużyć, ponieważ presja snu została już zredukowana. Najlepiej po prostu… uzbroić się cierpliwość. Jeśli maluch spokojnie budzi się z drzemki, pozwólcie mu poleżeć w łóżeczku dodatkowe 15-20 minut (lub krócej, do momentu aż Was nawołuje). Wydłużenie drzemki powyżej półtorej godziny może zająć około półtora miesiąca, a czasem nawet dłużej.

Optymalna długość drzemki to 2-2,5 godziny (do maksymalnie trzech godzin, po upływie trzech godzin snu zalecam budzenie dziecka, aby uniknąć utrudnionego zasypiania wieczorem i skrócenia snu nocnego).

Przykładowy plan dnia

Docelowa pora tej drzemki to około 12:30 (widełki to 12:00-13:00). Ta pora drzemki utrzymuje się aż do rezygnacji z niej około czwartego czy piątego roku życia. Aby nie zaburzyć wieczornego zasypiania i przebiegu nocy, drzemka powinna kończyć najpóźniej o 15:30/16.

06:30/07:00 – pobudka

12:30 do 14:30 – drzemka

18:30/19:30 – pora na dobranoc

Przejście na jedną drzemkę bywa czasem sporym wyzwaniem, ponieważ dwie drzemki to za dużo, a jedna to za mało. Każde dziecko jest inne, u jednych redukcja drugiej drzemki zachodzi bezproblemowo, a u innych maluszków jest to dłuższy proces, podczas którego dochodzi również do zakłócenia snu nocnego, jako konsekwencja nadmiernego zmęczenia.  Mam jednak nadzieję, że powyższe wskazówki ułatwią Wam ten proces. Trzymam kciuki za długie drzemki i same przespane noce.

Diana Rosz-Chilarzewska

Certyfikowana konsultantka ds. snu dziecka

Artykuł Przejście na jedną drzemkę pochodzi z serwisu Pani Kołysanka.

Dziesięciomiesięczne niemowlęta potrzebują średnio 14 godzin snu na dobę. Zdecydowana większość niemowląt śpi dwa razy w ciągu dnia. Jeśli u Was wciąż są trzy drzemki, najprawdopodobniej oznacza to, że są one krótkie, co dodatkowo wiąże się z wczesnymi pobudkami rano. W takim przypadku lepiej jest ustabilizować plan dnia zgodnie z poniższymi wskazówkami i popracować nad wydłużeniem drzemek.

Pierwsza drzemka

Czas czuwania przed pierwszą drzemką z reguły wynosi około 2,5 godziny, przy czym wskazane jest ustabilizowanie pór drzemek, aby dziecko mogło złapać rytm spania o mniej więcej stałych porach.

Jeśli Wasze dziecko jest rannym ptaszkiem i wstaje wcześniej niż o 6, pierwszą drzemkę zaproponujcie nie wcześniej niż o 8:00, by nie przyczyniać się do utrwalania wczesnego rytmu dnia. Odpowiednia długość pierwszej drzemki to 1 do 2 godzin. Pierwsza drzemka powinna zakończyć się do godziny 11, aby nie zakłócać zasypiania na drugą drzemkę.

Druga drzemka

Przesunięcie drugiej drzemki na godzinę 15 czy 16 nie jest dobrym pomysłem, ponieważ zasypianie na drzemkę późno-popołudniową jest dla dziecka dużo większym wyzwaniem niż zasypianie w porze zgodnej z rytmem okołodobowym, (czyli około godziny 13 czy 14). Z kolei w przypadku niemowląt, które mają wczesny rytm, druga drzemka nie powinna się rozpoczynać wcześniej niż o 12:45.

Aby nie zakłócać zasypiania wieczorem, sen dzienny powinien zakończyć się do godziny 16:00/16:30.

Pora na dobranoc

Jak już wiele razy pisałam, odpowiedni (czyt. nie za długi) czas czuwania przed snem nocnym ma kluczowe znaczenie dla przebiegu nocy i spokojnego zasypiania wieczorem. Optymalny czas czuwania przed odłożeniem 10-miesięcznego malucha spać na noc wynosi od 3 do 4 godzin.

Przykład planu dnia dla 10-miesięcznych niemowląt, które są rannymi ptaszkami:

06:00 pobudka

08:30/08:45 pierwsza drzemka

12:45/13:00 druga drzemka

18:00/18:30 rozpoczęcie snu nocnego

Przykład planu dnia dla 10-miesięcznych niemowląt, które rozpoczynają dzień około 7 rano:

07:00 pobudka

09:30/09:45 pierwsza drzemka

13:30/14:00 druga drzemka

19:00/19:30 rozpoczęcie snu nocnego

Powyższe rekomendacje są punktem wyjścia do własnych modyfikacji, ponieważ tak jak dorośli, niemowlęta również mają różny biorytm, który nie jest identyczny dla wszystkich maluchów. Natomiast moje kilkuletnie doświadczenie w pracy jako konsultantka ds. snu dziecka potwierdza zbawienny wpływ odpowiedniego planu dnia na dobry sen.

Diana Rosz-Chilarzewska
Pani Kołysanka
Certyfikowana konsultantka ds. snu dziecka

Artykuł Harmonogram dnia – 10 miesięcy pochodzi z serwisu Pani Kołysanka.

Ośmiomiesięczne niemowlęta potrzebują średnio 14,5 godziny snu na dobę: 11-12 godzin w nocy oraz 3-3,5 godziny w ciągu dnia w podziale na dwie lub trzy drzemki. Jeśli drzemki są dość krótkie lepiej na razie pozostać przy trzech drzemkach, aby nie doprowadzać do kumulacji zmęczenia.

Czasem trzecia drzemka „wypada” samoistnie, ponieważ nie ma na nią już miejsca w planie dnia. Dzieje się tak, gdy druga drzemka kończy się około 15:00 (należy pamiętać, że trzecia drzemka powinna zakończyć się najpóźniej do godziny 17:30, aby nie zakłócała snu nocnego). Dlatego w przypadku pobudki z drugiej drzemki około 15:00, lepiej zrezygnować z trzeciej drzemki i położyć maluszka spać na 18:00 (czyli po 3 godzinach czuwania). Zdaję sobie sprawę, że może to brzmieć absurdalnie :). Ale zapewniam Was, że jest to lepsze rozwiązanie niż późna trzecia drzemka, która spowoduje poczucie rozbicia u dziecka oraz znacznie przesunie porę snu nocnego. W konsekwencji, późna trzecia drzemka przyczynia się do większego zmęczenia dziecka.

Jeśli dwie pierwsze drzemki trwają około godzinę, a niemowlę odmawia trzeciej drzemki, może to oznaczać, że drzemka poranna i popołudniowa odbywają się zbyt wcześnie. W takim przypadku przesuwamy pory drzemek bliżej godziny 9:00 i 13:00, wydłużając tym samym czas czuwania między nimi. Późniejsza pora rozpoczęcia drzemek zwiększa presję na sen, co pozwala na ich wydłużenie. Dodatkowo, druga drzemka skończy się o późniejszej porze, dzięki czemu trzecia drzemka nie będzie już potrzebna. Pamiętajcie, by zrekompensować brak trzeciej drzemki wcześniejszą porą snu nocnego.

Między 7 a 9 miesiącem dziecko może mieć zamiennie dwie lub trzy drzemki, w zależności od pory pobudki rano i długości dwóch pierwszych drzemek. Tak jak pisałam w moich wcześniejszych postach, dwie pierwsze drzemki raczej powinny odbywać się w łóżeczku ze względu na ich ważne funkcje fizjologiczne. Trzecią drzemkę polecam organizować poza domem.

Bez znaczenia czy maluszek ma dwie czy trzy drzemki, porę porannej pobudki ograniczamy do 7:30, aby umożliwić dziecku złapanie porannej „fali snu” około 9:00 (więcej o znaczeniu rytmu okołodobowego piszę w poście Wpływ rytmu okołodobowego na sen.)

Dla spokojnego zasypiania i spokojnego przebiegu nocy kluczowe znaczenie ma pora rozpoczęcia snu nocnego, którą należy dopasować w zależności od jakości drzemek oraz pory zakończenia trzeciej drzemki. Oznacza to, że maluszka należy położyć na noc spać po 2-2,5 godziny od pobudki z trzeciej drzemki, lub po trzech godzinach, jeśli były tylko dwie drzemki (jednak nie wcześniej niż o 17:30).

Przykłady planu dnia z trzema drzemkami:

06:30 – pobudka

08:30 – pierwsza drzemka

12:30 – druga drzemka

16:00/16:30 – trzecia drzemka

19:00 – rozpoczęcie snu nocnego

lub

07:00 – pobudka

09:00 – pierwsza drzemka

12:45/13:00 – druga drzemka

16:30/17:00 – trzecia drzemka

19:30 – rozpoczęcie snu nocnego

Przykład planu dnia z dwiema drzemkami:

07:00 – pobudka

09:00 – pierwsza drzemka

13:00/13:30 – druga drzemka

18:00/18:30 – rozpoczęcie snu nocnego

Chciałabym podkreślić, że powyższa rozpiska nie jest wyrocznią :). Jak wiadomo, każde dziecko jest inne, więc potraktujcie powyższe zalecenia jako punkt wyjścia do indywidualnych modyfikacji. Zdaję sobie sprawę, że trzymanie się stałego planu dnia może być nie lada wyzwaniem, zwłaszcza dla zabieganych i niewyspanych rodziców;) Dlatego wystarczy jeśli będziecie starać się utrzymać w miarę stały plan dnia. O elastyczności w rutynach piszę w poście Zasada 80/20.

Diana Rosz-Chilarzewska
Pani Kołysanka
Certyfikowana konsultantka ds. snu dziecka

Artykuł Harmonogram dnia – 8 miesięcy + przejście na 2 drzemki pochodzi z serwisu Pani Kołysanka.

Zapotrzebowanie na sen w wieku 6 miesięcy wynosi około 14,5-15 godzin na dobę, tj. 11-12 godzin w nocy oraz 3,5 godziny w ciągu dnia. Rytm okołodobowy 6-miesięcznych niemowląt jest już wykształcony, dlatego w tym wieku maluchy lepiej funkcjonują ze stałymi porami drzemek.

Wasz półroczny maluch jest bardzo ciekawy świata i z tego względu drzemki w wózku mogą przychodzić mu z większym trudem. Aby zapewnić dziecku zdrowy, regenerujący sen w ciągu dnia, dwie pierwsze drzemki powinny odbywać się łóżeczku, w cichym i zaciemnionym pokoju. Jak pisałam wcześniej w poście Harmonogram dnia – 4 miesiące, trzecia drzemka stanowi wyjątek i może odbywać się poza łóżeczkiem np. podczas spaceru.

Pora pobudki

Fizjologicznie niemowlęta są rannymi ptaszkami – pora pobudki zgodna z ich rytmem okołodobowym to 6 -7 rano. Jeśli Wasza pociecha budzi się wcześnie, starajcie się nie zaczynać dnia przed 6 rano, aby nie zachęcać do coraz wcześniejszych pobudek. Z drugiej strony, fizjologicznie niemowlę nie powinno potrzebować spać dłużej niż do godziny 7:30 rano. Jeśli dziecko śpi dłużej z reguły oznacza to, że zbyt późno chodzi spać. Co więcej, spanie dłużej niż do 7:30 zakłóca plan dnia i uniemożliwia sen w porach zgodnych z rytmem okołodobowym dziecka. O znaczeniu snu w zgodzie z wewnętrznym zegarem biologicznym pisałam tutaj.

Drzemki

Większość niemowląt wciąż potrzebuje trzech drzemek. Niektóre maluchy dobrze funkcjonują z dwiema długimi drzemkami i wczesną porą snu nocnego. Jeżeli wszystkie drzemki w ciągu dnia są krótkie, lepiej jest położyć dziecko wcześniej spać wieczorem (na 17:30/18), niż robić dodatkową czwartą drzemkę. Ponieważ czasy czuwania już się wydłużyły, a rytm okołodobowy się wykształcił, należy ustalić stałe pory drzemek (plus minus 15 minut, w zależności od pory pobudki rano oraz długości i jakości drzemki), a nie kierować się tylko czasami czuwania, jak to miało miejsce w przypadku młodszych bobasów.

Celujemy, aby pierwsza drzemka rozpoczynała się około godziny 8:30-9:00 i trwała przynajmniej godzinę, maksymalnie dwie. Optymalny czas czuwania przed pierwszą drzemką powinien wynosić 1,30-1,45 godziny. Jeśli Wasze niemowlę budzi się przed 6, pierwszą drzemkę należy rozpocząć najwcześniej o 8:00.  Poranna drzemka rozpoczynająca się zbyt wcześnie, tj. przed 8:00, powoduje przesunięcie harmonogramu na wcześniejszą porę i utrwalenie wzorca wczesnych pobudek.

Drugą drzemkę proponujemy po upływie około 2-2,5 godziny, celując w 12:30. Czas trwania drzemki to minimum godzina, a maksymalnie dwie i pół.

Trzecia drzemka może być „wspomagana” i odbywać się w np. w wózku, nosidełku. Najlepiej organizować ją po 2-2,5 godzinie od pobudki z drugiej drzemki. Trzecia drzemka powinna zakończyć się najpóźniej do 17/17:30.

Pora rozpoczęcia snu wieczorem

Pora na dobranoc powinna być elastyczna: należy kierować się czasem czuwania oraz brać pod uwagę jakość i długość drzemek. Ostatni czas czuwania jest kluczowy dla spokojnego zasypiania i uniknięcia stanu przemęczenia. Z tego względu sen nocny powinien się rozpoczynać zanim dziecko będzie nadmiernie zmęczone.  Ostatni czas czuwania 6-miesięcznego dziecka powinien wynosić 1,5-2 godziny od wybudzenia się z trzeciej drzemki lub do 3 godzin od drugiej (jeśli nie było trzeciej drzemki).

Przykładowy plan dnia może wyglądać następująco:

07:00 – pobudka

08:30 – pierwsza drzemka

12:30 – druga drzemka

16:00/16:30 – trzecia drzemka

19:00 – rozpoczęcie snu nocnego

Diana Rosz-Chilarzewska
Pani Kołysanka
Certyfikowana konsultantka ds. snu dziecka

Artykuł Harmonogram dnia – 6 miesięcy pochodzi z serwisu Pani Kołysanka.

W tym okresie pojawia się pierwsza regularna drzemka – drzemka poranna, która ma funkcję regenerującą dla umysłu. Druga drzemka, regenerująca fizycznie, konsoliduje się później niż pierwsza drzemka. Czasy czuwania w ciągu dnia stopniowo się wydłużają. W tym wieku niemowlęta dobrze funkcjonują z czasem aktywności wynoszącym 1,5-2 godziny. Rodzicom 4-miesięcznych niemowląt rekomenduję, aby pory drzemek ustalali według czasów czuwania, jednocześnie biorąc pod uwagę, która jest godzina. Warto również uważnie obserwować maluszka, żeby dostrzec kiedy i jakie sygnały nam wysyła, że jest już gotowy do snu.

Pobudka

Czas porannej pobudki, zgodny z zegarem biologicznym 4-miesięcznych niemowląt (i niekoniecznie z preferencjami rodziców;) to 5:30 – 7 rano. Aby nie zachęcać maluszków do coraz wcześniejszych pobudek rano, pierwsze poranne karmienie powinno odbywać się po 10-15 minutach od obudzenia, czyli np. po krótkiej zabawie.

Pierwsza drzemka

Niemowlęta, które rozpoczynają dzień bardzo wcześnie, między 5:30 a 6 rano, tzw. „ranne ptaszki”, będą gotowe, aby rozpocząć pierwszą drzemkę już o 8 rano. Istotne jest jednak, aby pierwsza drzemka nie rozpoczynała się wcześniej niż o 8, gdyż to spowodowałaby przesunięcie całego harmonogramu dnia na zbyt wczesną porę. Stopniowo (wraz z gotowością dziecka do dłuższego czasu czuwania) przesuwamy porę pierwszej drzemki na 8:15, a potem 8:30, dążąc do godz. 9:00 rano po skończeniu przez Waszego maluszka 6 miesięcy.

Druga drzemka

Po czwartym miesiącu życia naszym celem jest, aby druga drzemka rozpoczynała się jak najbliżej godziny 12:00. Jednak w przypadku rannych ptaszków lub niemowląt, które śpią na pierwszą drzemkę godzinę lub krócej, dotrwanie do 12 może okazać się zbyt dużym wyzwaniem. W takim przypadku rekomenduję, aby drugą drzemkę rozpoczynać wcześniej, o 11:30. Z czasem, gdy stopniowo będziemy opóźniać porę pierwszej drzemki, druga drzemka również się przesunie na 12:00/12:30.

Trzecia drzemka, tzw. „kocia drzemka”

Drzemka ta nie ma funkcji fizjologicznych, a służy jako pomost między drugą drzemką a snem nocnym. Powinna zaczynać się około dwie godziny po zakończeniu poprzedniej drzemki. Jak sama nazwa wskazuje, „kocia drzemka” jest krótsza niż dwie wcześniejsze drzemki i powinna trwać nie dłużej niż godzinę. Aby uniknąć problemów z wieczornym zasypianiem i chronić sen nocny, trzecia drzemka powinna się zakończyć maksymalnie o 17:30.

Pora rozpoczęcia snu wieczorem

Sen wieczorny najlepiej rozpoczynać po upływie 2 godzin od zakończenia trzeciej drzemki, lub 3,5-4 godziny od zakończenia drugiej drzemki, jeśli trzecia drzemka się nie odbyła.

Przykładowy plan dnia dla 4-miesięcznego niemowlęcia, który jest „rannym ptaszkiem”:

5:30/6:00 – pobudka

08:00 – 09:30 – I drzemka

11:30 – 13:00 – II drzemka

15:00 – 16:00 – III drzemka

18:00 – rozpoczęcie snu nocnego

W przypadku 4-miesięcznego niemowlęcia budzącego się około 06:30/7:00, przykładowy plan dnia może wyglądać następująco:

06:30/7:00 – pobudka

08:30 – 10:00 – I drzemka

12:00 – 13:30 – II drzemka

15:30 – 16:30 – III drzemka

18:30 – rozpoczęcie snu nocnego

Artykuł Harmonogram dnia – 4 miesiące pochodzi z serwisu Pani Kołysanka.